‘Hou het afscheid zo kort mogelijk.’ Met dat advies word je als ouder om de oren geslagen. Alleen is het niet hélemaal juist. Het is ook niet helemaal verkeerd. Dat is waarschijnlijk de reden waarom het advies zo wijd verspreid is geraakt en heel wat scholen hier nog steeds naar handelen: afscheid aan de schoolpoort of een rode lijn op de speelplaats waar ouders niet voorbij mogen.

Het moment waarop je effectief afscheid neemt, hou je inderdaad best zo kort mogelijk. Wanneer je het afscheid eindeloos rekt of telkens opnieuw terugkomt omdat je het als ouder moeilijk vindt om te zien dat je kind het moeilijk vindt, zorg je ongewild voor meer onzekerheid en spanning bij je kind. Je geeft onbewust de boodschap dat je denkt dat je kind het niet aan zal kunnen. Het afscheid zelf is dus best kort en voorspelbaar (aan de hand van een vast afscheidsritueel).

Maar dat betekent niet dat kinderen vòòr dat moment van afscheid geen baat hebben bij wat tijd om te wennen aan de nieuwe omgeving. Zeker bij de eerste schooldag. Heel wat kinderen zijn al naar de opvang geweest, sommige kinderen helemaal niet. Maar voor elk van die kinderen is de school doorgaans een nieuwe omgeving en is de leerkracht een nieuwe persoon waar ze nog geen vertrouwensband mee hebben. Logisch toch dat kinderen even tijd nodig hebben om hieraan te wennen?

Wennen doen jonge kinderen het best in nabijheid van een vertrouwd persoon 

Meestal is dat een ouder of grootouder. Gezinspedagoog Michel Vandenbroeck pleit er al 10 jaar voor om ouders in de klas te verwelkomen, zéker op de eerste schooldag.

Op die manier kan er makkelijker een band en een wisselwerking ontstaan tussen ouders en leerkracht, krijgen ouders meer vertrouwen (dat ze op hun beurt weer kunnen doorgeven aan hun kind) en hebben kinderen de tijd om te ervaren dat ‘die vreemde persoon’ bij wie ze vanaf nu elke weekdag in de klas zitten, best oké is. Dat zorgt er meteen voor dat, wanneer het afscheid toch moeilijk is, ze sneller getroost zullen zijn door de leerkracht. Ik weet niet hoe het bij jou zit, maar als ik overstuur ben vind ik het ook fijner om getroost te worden door iemand die ik ken en vertrouw dan door een totale vreemde. Heel wat leerkrachten geven aan dat kinderen snel stoppen met huilen wanneer de ouders weg zijn. Maar een kind dat stopt met huilen, is niet per definitie een kind dat getroost en op zijn gemak is.

Sommige kinderen hebben genoeg aan één wenmoment, andere kinderen hebben er meer nodig. Sommige kinderen hebben bij de start van elk schooljaar even wentijd nodig, anderen niet. Elk kind is anders. Een flexibel wenbeleid op school zorgt dat hier vlot op ingespeeld kan worden. Laat ons scholen dan ook de middelen en de ruimte geven om dit uit te werken.

Is het wel een goed idee om ouders mee te laten wennen?

Op school heerst er vaak bezorgdheid dat het betrekken van ouders in de klas voor chaos en onrust zal zorgen, of dat ze ouders niet meer buiten krijgen. In de praktijk zorgt een afscheid in de klas doorgaans net voor meer rust, meer vertrouwen én een betere aanwezigheid van kleuters in de klas (bron: VBJK).

Het afscheid zelf hoeft niet zonder tranen te verlopen. Afscheid nemen van iemand van wie je houdt in een onbekende omgeving, is spannend. Die spanning màg er zijn en ook tranen mogen er zijn. Belangrijk is dat kinderen te horen krijgen dat hun gevoel normaal is, dat ze het niet moeten onderdrukken én dat ze er iets mee kunnen doen. Dat is iets waar zowel ouders als leerkrachten op kunnen inzetten. 

Wat kunnen volwassenen doen om kinderen te helpen bij de schoolstart?

Als leerkracht kan je bijvoorbeeld iets zeggen als: “Ik vind de eerste schooldag ook altijd spannend. Weet je wat mij dan helpt?” en vervolgens concrete tools aanreiken om hiermee om te gaan. Afleiding zoeken, rustig ademen, een tekening maken om straks aan de ouders te geven (zo benadruk je dat de ouders zéker weer terugkomen), een knuffel, het moment waarop ouders er weer zijn concreet maken,… zijn allemaal dingen die kunnen helpen. Kies er een of twee uit, je hoeft ze niet te overladen met opties.

Als ouder kan je benoemen:“Ik zie dat je het moeilijk vindt.” En na een dikke knuffel kan je zeggen: “Ik weet ook dat jij moeilijke dingen kan. De leerkracht gaat goed voor jou zorgen en straks na het fruitmoment kom ik je weer ophalen.” (Dan is het wel handig wanneer je er op het afgesproken moment effectief bent.)

Als ouder kan je vooraf al heel wat doen om het afscheid te ondersteunen:

• Oefen met je kind manieren in om met gevoelens om te gaan (afleiding zoeken, hulp vragen aan de leerkracht, je gevoel benoemen, ademhalingsoefeningen,…).

• Zorg dat je kind goed weet hoe een schooldag verloopt. Er bestaan heel wat kinderboeken die je hierbij kan gebruiken ter ondersteuning. Duidelijkheid en voorspelbaarheid geven houvast.

• Benadruk dat jullie altijd met elkaar verbonden zijn, ook wanneer jullie niet fysiek samen zijn. Een hartje op elkaars handen tekenen kan hierbij helpen, of geef iets mee wat je kind kan vasthouden (een knuffel, een doekje, een sleutelhanger…). Als je iets fysiek meegeeft is het goed om met de leerkracht goede afspraken te maken rond waar het bewaard word.

• Zorg dat je de naam van de leerkracht regelmatig vernoemt en benadruk hoe hard die ernaar uitkijkt om je kind te ontmoeten.

• Meer tips vind je in het boek ‘Ik mis je’ en de cursus ‘Tot Straks!’.

Het afscheid mag dus best kort (en zelfs met tranen) zijn, zolang een kind voordien voldoende tijd heeft gekregen om te wennen aan de nieuwe omgeving en de leerkracht én tools aangereikt krijgt om met gemis, spanning of verdriet om te gaan in plaats van het gevoel weg te stoppen en op te kroppen.